Kleszcze należą do klasy pajęczaków. Są pasożytami żywiącymi się krwią i płynem limfatycznym swoich żywicieli. W Europie najczęściej występują kleszcze z rodzaju Ixodes, Rhipicephalus i Dermacentor. U psów spotykamy Ixodes canisuga i Rhipicephalus sanguineus. 

Niezależnie od rodzaju możemy je rozpoznać po trójkątnym ciele, lekko spłaszczonym, z ośmioma dłuższymi nóżkami i niewielką w stosunku do ciała głową. Przybierają kolory od brązowego po czerwonobrązowy. Rozróżniamy tzw. „kleszcze twarde” (mają tak zwaną tarczę) oraz nieosłonięte „kleszcze miękkie”. Narządy gębowe kleszcza są dobrze widoczne i przypominają miniaturowe szczypce. Pomiędzy nimi kryje się narząd kłujący. Za jego pomocą kleszcz pobiera krew swojego żywiciela i jednocześnie przytwierdza się do jego skóry. 

Kleszcze przechodzą kilka stadiów rozwoju. Dojrzała samica składa jaja poza ciałem żywiciela. Z nich wylęgają się larwy, które następnie przyjmują postać nimf, by ostatecznie stać się dorosłymi kleszczami. Pajęczak ten we wszystkich stadiach swojego rozwoju pozostaje pasożytem, który kłuje zwierzęta i ludzi, by móc się rozwijać. Larwy i nimfy są trudno dostrzegalne w psim futrze, natomiast dorosłego osobnika nie sposób nie zauważyć przy uważnej kontroli psiej skóry. Nasycony pajęczak ma szare, wypukłe ciało, które może osiągać nawet do 3 cm. 

Bardzo trudno w dzisiejszych czasach spotkać tereny wolne od tych pasożytów. Bytują one już nie tylko na skraju lasów czy łąkach. Coraz częściej można je spotkać w miejskim parku, na placu zabaw czy w przydomowych ogródkach. Warto pamiętać, że mitem jest stwierdzenie, że skaczą one z wysoka na swoje ofiary. Kleszcze wspinają się po źdźbłach trawy. 

Zobacz też:
Suchy nos u psa – kiedy powinien cię zaniepokoić?

Łagodne i krótkie zimy przyczyniają się do tego, że kleszcze żerują od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Zimą nie giną, lecz hibernują. Na swoje ofiary czekają nawet do kilku tygodni, przebywając na spodnich częściach traw czy liści. Trudno je zauważyć, gdyż przypominają ziarenka piasku.

Samo ukąszenie przez kleszcza nie jest bolesne. Jednak może być niebezpieczne dla psów, gdyż pasożyty te przenoszą kilka poważnych chorób, w tym groźną dla życia babeszjozę

Choroby odkleszczowe u psów 

  • Babeszjoza
  • Erlichioza
  • Borelioza
  • Kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowych

Babeszjoza

Babeszjoza jest chorobą wywołaną przez pierwotniaki Babesia canis. Nieleczona, może prowadzić do śmierci zwierzęcia. Statystycznie najwięcej zachorowań na babeszjozę występuje w kwietniu i sierpniu. W początkowych stadiach rozwoju kleszcze żerują na gryzoniach i ptakach, czyli na zwierzętach, u których nie stosuje się profilaktyki przeciwkleszczowej. Wtedy najczęściej stają się nosicielem pierwotniaków babeszjozy, które następnie przekazują następnemu żywicielowi – psu. 

Może do tego dojść w trzech sytuacjach:

  • kleszcz u psa musi być wbity w skórę ponad 24 godziny (niektóre źródła mówią o 48 godzinach),
  • podczas nieumiejętnego usuwania kleszcza u psa zwróci on treść z jelit i ślinę,
  • ukąszenie następuje bezpośrednio po oderwaniu od poprzedniego nosiciela zarażonego babeszjozą.

Objawy u psa po kleszczu w przypadku wystąpienia babeszjozy

  • Apatia
  • Brak apetytu
  • Osłabienie
  • Zaburzenia równowagi
  • Ciemnoczerwony mocz
  • Wymioty
  • Krwawa biegunka
  • Duszności
  • Przyspieszona akcja serca
  • Wysoka temperatura ciała
  • Żółtaczka

Jeśli zauważysz któryś z wyżej wymienionych objawów, udaj się niezwłocznie do lekarza weterynarii, gdyż babeszjoza wywołuje rozpad krwinek czerwonych u psów, co prowadzi do silnej anemii, która – nieleczona – prowadzi do śmierci. Babeszjoza może przyjąć postać ostrą lub przewlekłą.

Jak wygląda diagnostyka babeszjozy?

Diagnostyka tej ciężkiej choroby jest prosta. Lekarz weterynarii przeprowadza wywiad oraz wykonuje badanie krwi w celu potwierdzenia obecności pierwotniaków Babesia canis. Morfologia pokazuje ponadto niską liczbę płytek krwi, erytrocytów i hemoglobiny. Testy płytkowe potwierdzają lub wykluczają chorobę.

Zobacz też:
Ciąża urojona u psa – czy zagraża zdrowiu Twojej suczki?

Jak leczy się babeszjozę?

W przypadku potwierdzenia obecności Babesia canis we krwi psa lekarz weterynarii stosuje:

  • leki przeciw pierwotniakom w postaci wlewów kroplówkowych,
  • leki sterydowe, antybiotyki,
  • w skrajnych przypadkach transfuzję krwi,
  • zleca również odpowiednią dietę weterynaryjną.

Erlichioza 

Chorobę tę wywołują bakterie z rodzaju Erlichia. Najgroźniejsze są Ehrlichia canis, które wraz ze śliną kleszcza przedostają się do krwioobiegu psa. Pojedynczy kleszcz będący nosicielem bakterii nie jest zagrożeniem dla czworonoga. Natomiast jeśli na skórze psa bytuje wiele pasożytów, może dojść do groźnej niedokrwistości

Objawy u psa po kleszczu w przypadku erlichiozy

  • Podwyższona temperatura ciała
  • Apatia
  • Niechęć do zabawy, aktywności fizycznej
  • Powiększone węzły chłonne

Objawy te występują najczęściej po 1–3 tygodniach od ukąszenia. W przypadku wystąpienia u psa opisanych wyżej objawów lekarz weterynarii zleci badania morfologiczne i biochemiczne. U dobermanów i owczarków niemieckich obserwuje się cięższy przebieg tej choroby.

Erlichioza u psa – leczenie

W terapii stosuje się antybiotyk podawany przez co najmniej 28 dni. Po około 4 tygodniach leczenia wykonuje się u psa badania serologiczne w celu oceny obecności przeciwciał. Leczenie postaci przewlekłej erlichiozy u psa może trwać nawet kilka miesięcy.

Borelioza

Borelioza psia nazywana jest także chorobą z Lyme. Jest chorobą bakteryjną wywołaną przez krętki Borrelia burgdorferi. Bakterie te dostają się do krwioobiegu psa wraz ze śliną zakażonego kleszcza. Borelioza obejmuje różne układy i narządy czworonoga. Jest chorobą, której objawy występują na długo po ugryzienie kleszcza u psa – nawet do 6 miesięcy od zakażenia. Część psów przechodzi ją bezobjawowo. Jednak u około 5–10% zakażonych psów rozwija się pełna postać choroby.

Objawy boreliozy u psów

Pierwszym objawem rozwijającej się boreliozy jest rumień powstający w miejscu ukąszenia. Czasami opiekun zwierzęcia nie zauważa go, zwłaszcza jeśli jego podopieczny ma długą i gęstą sierść. Następnie rozwija się spowodowana zapaleniem stawów kulawizna. Kolejnymi objawami są apatia, brak apetytu, gorączka, osłabienie. Objawy te mają często charakter nawracający: ustępują, by powrócić po kilku tygodniach. W przebiegu tej podstępnej choroby występuje czasem kłębuszkowe zapalenie nerek, zapalenie opon mózgowych, zapalenie mięśnia sercowego, zapalenie wątroby czy zapalenie skóry. W przypadku, gdy borelioza obejmie układ nerwowy, można zauważyć zmiany w zachowaniu psa.

Zobacz też:
Shih tzu – sympatyczny kosmaty przybysz z Chin. Poznaj go bliżej!

Wyżej omówione objawy są zawsze wskazaniem do wizyty u lekarza weterynarii, zwłaszcza jeśli wcześniej zauważyłeś kleszcza u swojego psa. Lekarz zleci wówczas test ELISA lub test immunofluorescencji pośredniej, które pozwalają wykryć przeciwciała przeciw krętkom Borrelia. Inną metodą diagnostyczną są badania molekularne PCR.

Kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowych 

Ukąszenia przez kleszcze mogą przenosić choroby, takie jak erlichioza (Ehrlichia canis) i borelioza (Borrelia burgdoferi), a te infekcje z kolei mogą powodować zapalenie opon mózgowych u niektórych psów. 

Objawy u psa po kleszczu

  • Ból
  • Sztywność karku
  • Brak apetytu
  • Skurcze mięśni
  • Utrata równowagi
  • Paraliż
  • Drgawki
  • Utrata świadomości

Aby zdiagnozować zapalenie opon mózgowych, lekarz weterynarii będzie musiał pobrać próbkę płynu mózgowo-rdzeniowego psa. Badanie to wykonuje się w znieczuleniu ogólnym. Leczenie polega na podawaniu sterydów, antybiotyków i leków przeciwpasożytniczych.

Jak wyciągnąć psu kleszcza?

Usuwanie bytujących na skórze psa kleszczy jest niezwykle istotne dla zabezpieczenia przed zapadnięciem na choroby odkleszczowe. Jeśli więc znajdziesz na ciele swojego pupila kleszcza, zastosuj poniższe wskazówki: 

  • nigdy nie smaruj wszczepionego w skórę kleszcza żadnym preparatem, gdyż zwiększa to ryzyko przeniesienia choroby,
  • nie wyrywaj pajęczaka z ciała psa, lecz delikatnym, ale zdecydowanym ruchem wykręć go,
  • uważaj, by usunąć kleszcza w całości. Jeśli główka pasożyta pozostanie w ciele psa, udaj się do lekarza weterynarii, by zminimalizować ryzyko infekcji,
  • obserwuj uważnie swojego czworonoga przez kilka tygodni, a w razie wystąpienia objawów jakiejkolwiek choroby przenoszonej przez kleszcze udaj się do lekarza weterynarii. 

Jak zabezpieczyć psa przed kleszczami?

W walce z chorobami przenoszonymi przez kleszcze najważniejszą rolę pełni profilaktyka. Zapobieganie przed inwazją pasożytów zewnętrznych nie jest trudne. Zabezpiecz swojego psa w następujący sposób:

  • stosuj dobrej jakości obrożę przeciw ektopasożytom. W przypadku psów lubiących kąpiele w zbiornikach wodnych lub strumieniach stosuj odpowiednie obroże wodoodporne,
  • zabezpiecz psa, podając mu tabletki przeciw kleszczom,
  • zastosuj płyn typu spot-on do wylania na skórę zwierzęcia,
  • możesz wspomagająco użyć preparatów naturalnych, które odstraszają kleszcze i inne pasożyty zewnętrzne.
Zobacz też:
Posokowiec bawarski – doskonały myśliwy i wierny towarzysz

Bardzo ważne jest regularne stosowanie preparatów przeciwko pasożytom zewnętrznym. Mimo iż żaden preparat nie daje stuprocentowej pewności, że kleszcz nie wszczepi się w skórę psa, powoduje, że pasożyt ginie do 48 godzin od wkłucia się w skórę. To znacznie ogranicza ryzyko zachorowania psa na choroby odkleszczowe.

Aby zwalczać kleszcze, nie musisz rezygnować ze spacerów z czworonogiem w lesie czy na łące. Pamiętaj, by w odpowiedni sposób zabezpieczyć swojego ulubieńca przed tymi uciążliwymi pajęczakami. Dbaj ponadto o szatę psa, regularnie szczotkuj ulubieńca, przeglądaj jego sierść. W razie wystąpienia niepokojących objawów udaj się niezwłocznie po poradę lekarza weterynarii, który dodatkowo zaproponuje najlepszy dla twojego psa sposób zabezpieczenia go przed kleszczami.

Bibliografia:
1) Siuda K. 1991. Kleszcze (Acari: Ixodida) Polski. Cz.I. Zagadnienia ogólne. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa, Wrocław
2) Mizak B., Rzeżutak A. 1998. Erlichiozy psów. Medycyna Weterynaryjna 54: 658–662